Een werknemer glijdt uit op een natte vloer, trapt op een scherp voorwerp of krijgt zwaar materiaal op zijn voet. Uiteindelijk blijkt dat de schoenen die zijn gedragen niet genoeg bescherming boden. Wie draagt de verantwoordelijkheid voor de schade: de werkgever, de werknemer of mogelijk beide?
De belangrijkste vraag is: wie kan aansprakelijk zijn wanneer onveilige of ongeschikte werkschoenen bijdragen aan een arbeidsongeval?
Het korte antwoord: dat hangt af van de omstandigheden. De werkgever heeft een wettelijke verantwoordelijkheid voor veilige arbeidsomstandigheden en moet risico’s inventariseren en passende beschermingsmaatregelen treffen. Tegelijk moet een werknemer beschikbaar gestelde persoonlijke beschermingsmiddelen correct gebruiken. Of een werkgever uiteindelijk civielrechtelijk aansprakelijk is, wordt aan de hand van de concrete situatie beoordeeld.
Wanneer is sprake van een arbeidsongeval?
Een arbeidsongeval is een ongeval dat verband houdt met het verrichten van werk en waarbij een werknemer letsel kan oplopen. Niet ieder incident hoeft bij de Nederlandse Arbeidsinspectie te worden gemeld.
Leidt het ongeval tot ziekenhuisopname, blijvend letsel of overlijden, dan moet de werkgever het ongeval direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Daarna kan onderzoek volgen naar wat er precies is gebeurd en welke veiligheidsmaatregelen aanwezig waren.
| Vraag na een ongeval | Waarom relevant? |
|---|---|
| Welke werkzaamheden werden uitgevoerd? | Bepaalt welke risico’s aanwezig waren |
| Stond het risico in de RI&E? | Laat zien of het risico vooraf was beoordeeld |
| Welke schoenen waren voorgeschreven? | Geeft inzicht in de vereiste bescherming |
| Waren passende schoenen verstrekt? | Onderdeel van de werkgeversverantwoordelijkheid |
| Droeg de werknemer ze correct? | Ook werknemer heeft verplichtingen |
| Was het schoeisel versleten? | Kan de beschermende werking beïnvloeden |
Welke zorgplicht heeft de werkgever?
Werkgevers dienen ervoor te zorgen dat de werkplek veilig en gezond is. Een essentieel aspect hiervan is de risico-inventarisatie en -evaluatie, ook wel bekend als RI&E. Daarin worden arbeidsrisico’s beschreven en wordt vastgelegd welke maatregelen nodig zijn.
Heeft de RI&E aangetoond dat veiligheidsschoenen als een persoonlijke beschermingsmaatregel essentieel zijn? De werkgever dient te bepalen tegen welk risico ze beschermen, geschikte schoenen beschikbaar te stellen en duidelijke gebruiks- en onderhoudsinstructies te geven. Daarnaast dienen noodzakelijke persoonlijke beschermingsmiddelen gratis aan werknemers te worden aangeboden.
Hoe wordt bepaald welke voetbescherming nodig is?
Niet iedere werknemer heeft dezelfde veiligheidsschoen nodig. Een magazijnmedewerker loopt andere risico’s dan een stratenmaker, lasser of bouwvakker.
De risico’s van het werk bepalen daarom welke van de verschillende normeringen voor werkschoenen passend is. Zo biedt S1 andere eigenschappen dan S1P, S2 of S3. De verschillende classificaties geven onder meer informatie over veiligheidsneus, waterbestendigheid en bescherming tegen penetratie van scherpe voorwerpen.
Vervolgens moeten medewerkers beschikken over goed passende en voor hun werkzaamheden geschikte veiligheidsschoenen. Arboportaal benadrukt daarbij dat de beschermende werking voorop moet staan en dat ook pasvorm, onderhoud en tijdige vervanging belangrijk zijn.
Heeft de werknemer zelf ook verantwoordelijkheid?
Ja. Een werkgever kan de juiste schoenen verstrekken, maar de werknemer moet ze vervolgens wel op de voorgeschreven manier gebruiken.
Arboportaal vermeldt dat zowel werkgever als werknemer verplichtingen hebben rond persoonlijke beschermingsmiddelen. De werkgever moet de juiste middelen, instructies en maatregelen regelen; de werknemer kan in overtreding zijn wanneer voorgeschreven beschermingsmiddelen niet of verkeerd worden gebruikt.
Een werknemer die merkt dat zijn schoenen versleten, beschadigd of ongeschikt zijn, doet er daarom verstandig aan dit direct te melden.
Wat leg je vast na een arbeidsongeval?
Na een ongeval is het belangrijk om zo snel mogelijk feiten vast te leggen. Denk aan:
- foto's van de ongevalsplek;
- foto's van de gedragen werkschoenen;
- namen van eventuele getuigen;
- datum, tijd en werkzaamheden;
- medische gegevens over het letsel;
- communicatie met werkgever of leidinggevende;
- relevante instructies, RI&E en PBM-afspraken.
Bij meldingsplichtige arbeidsongevallen onderzoekt de Arbeidsinspectie de omstandigheden. De werkgever kan vervolgens worden gevraagd zelf onderzoek te doen en een werkgever rapportage en verbeterplan op te stellen.
Welke schade kan mogelijk worden vergoed?
Wanneer een werknemer de werkgever aansprakelijk stelt voor schade die tijdens het werk is ontstaan, wordt dit civielrechtelijk beoordeeld. De Rijksoverheid verwijst hiervoor naar artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek en benadrukt dat uiteindelijk de civiele rechter over zo'n aansprakelijkheidsclaim kan oordelen.
Afhankelijk van de omstandigheden kunnen bijvoorbeeld medische kosten, inkomensschade of andere aantoonbare schadeposten een rol spelen. Of die daadwerkelijk worden vergoed, hangt af van de aansprakelijkheidsvraag en de concrete schade. Bij een ernstig ongeval kan juridisch advies daarom verstandig zijn.
FAQ - Veelgestelde vragen over arbeidsongevallen
Is de werkgever altijd aansprakelijk voor een arbeidsongeval?
Nee. De omstandigheden, genomen veiligheidsmaatregelen en het gedrag van betrokkenen moeten worden onderzocht. Wel heeft de werkgever een wettelijke verantwoordelijkheid voor veilige arbeidsomstandigheden.
Wie bepaalt welke veiligheidsschoenen nodig zijn?
De werkgever moet dit vanuit de risico’s in de RI&E bepalen. Als een persoonlijk beschermingsmiddel nodig is, moet daarin duidelijk staan tegen welk gevaar het bescherming moet bieden.
Moet een werkgever veiligheidsschoenen betalen?
Als ze noodzakelijk zijn als persoonlijk beschermingsmiddel, moeten ze kosteloos beschikbaar worden gesteld.
Wanneer moet een arbeidsongeval worden gemeld?
Bij overlijden, blijvend letsel of ziekenhuisopname moet de werkgever het ongeval direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Voorkom discussie door risico’s vooraf goed te regelen
Bij een arbeidsongeval veroorzaakt door ongeschikte werkschoenen is aansprakelijkheid niet simpelweg afhankelijk van de persoon die de schoenen heeft gedragen. Het is belangrijker of de risico's van tevoren zorgvuldig zijn geëvalueerd, er voldoende bescherming beschikbaar was, heldere instructies zijn gegeven en deze zijn nageleefd.
Door van tevoren de juiste normen voor werkschoenen vast te stellen en medewerkers geschikte veiligheidsschoenen te geven, verlaag je niet alleen het risico op letsel, maar bied je ook meer helderheid over veilig werken.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Regelgeving verandert; voor een concrete zaak is contact met een advocaat nodig.